 |
|
|
Thế giới trong cơn băo tài chính
|
 |
Cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, ông Alan Greenspan, gọi cơn rối loạn trên thị trường tài chính hiện nay là cuộc khủng hoảng “chỉ xảy ra một lần trong thế kỷ”.
Bức tranh màu xám
Vào ngày 7.9, Chính phủ Mỹ thông qua Cơ quan Tài chính Nhà đất Liên bang đă đưa ra một quyết định bất ngờ: tiếp quản hai công ty khổng lồ trong lĩnh vực cho vay thế chấp là Fannie Mae và Freddie Mac. Đây là một nỗ lực tái thiết lại hệ thống tài chính giữa lúc cơn khủng hoảng tín dụng đang ở giai đoạn tồi tệ nhất. Trước khi được tiếp quản, Fannie Mae và Freddie Mac đă ch́m trong khủng hoảng với những khoản nợ xấu khổng lồ và giá cổ phiếu rơi tự do. Bất chấp các nỗ lực gượng dậy, giá cổ phiếu của Fannie Mae và Freddie Mac vào tháng 8 đă sụt tới 90% so với 1 năm trước đó và hai công ty lỗ tổng cộng 14,9 tỉ USD. Nếu Chính phủ Mỹ không ra tay, sự sụp đổ của Fannie Mae và Freddie Mac là điều không thể tránh khỏi. Khi đó, thị trường tín dụng địa ốc, thị trường tài chính và nền kinh tế Mỹ sẽ bị một cú sốc khủng khiếp. Từ đó, cơn chấn động sẽ lan ra toàn thế giới và hậu quả của nó sẽ khó mà lường được. V́ thế, dù phải bỏ ra khoảng 200 tỉ USD từ tiền thuế của dân, nhưng việc tiếp quản Fannie Mae và Freddie Mac của Chính phủ Mỹ là hành động ứng cứu cần thiết không chỉ đối với nền kinh tế của siêu cường này.
Sau vụ Fannie Mae và Freddie Mac, Chính phủ Mỹ lại đau đầu với một “đứa con” khác: Lehman Brothers. Ngân hàng đầu tư lớn thứ tư tại Mỹ này đă lỗ tới 6,7 tỉ USD trong hai quư gần đây và giá cổ phiếu của công ty từ 67 USD/cổ phần đă giảm xuống dưới 4 USD. Sự thua lỗ của Lehman Brothers xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó lớn nhất vẫn là sự sụt giá của các cổ phiếu thuộc ngành tín dụng địa ốc nằm trong danh mục đầu tư của họ. Khác với trường hợp của Fannie Mae và Freddie Mac, lần này Chính phủ Mỹ không tung tiền ra để cứu Lehman Brothers mà chỉ nỗ lực thuyết phục các công ty khác đổ tiền vào giải cứu. Nhưng rốt cuộc quá tŕnh đàm phán đă thất bại, Tập đoàn tài chính Barclays và một số công ty muốn mua Lehman Brothers đă rút lui. Thế là Lehman phải nộp đơn xin bảo hộ phá sản.
Gần như cùng lúc với cái chết của Lehman, ngân hàng thương mại lớn nhất nh́ nước Mỹ Bank of America đă tung ra 50 tỉ USD để mua lại Merrill Lynch, công ty dịch vụ tài chính đang ngập đầu trong khủng hoảng. Báo New York Times dẫn lại báo cáo tài chính của Merrill Lynch cho hay, từ tháng 7.2007 tới tháng 7.2008, công ty này lỗ tới 19,2 tỉ USD, tức cứ mỗi ngày qua đi, Merrill Lynch lại mất thêm gần 53 triệu USD.
Thêm vào những cú sốc trên thị trường tài chính, tập đoàn tài chính – bảo hiểm hàng đầu thế giới AIG cũng trượt tới bờ vực phá sản, một mặt phải tính tới việc bán bớt công ty con, mặt khác t́m cách tiếp cận khoản vay khẩn cấp của Cục Dự trữ Liên bang (Fed). Cuối cùng, Fed đă chi ra 85 tỉ USD dưới dạng cho vay khẩn cấp trong hai năm để “giải cứu binh nh́ AIG”. AIG được cứu nhưng nó không c̣n như xưa nữa. Giờ đây, Fed sở hữu tới 79,9% cổ phần, giữ quyền thay đổi ban lănh đạo cũng như bán các tài sản của AIG.
Trước đó, vào tháng 3.2008, vụ Ngân hàng đầu tư Bear Stearns cũng là một cơn địa chấn. Cổ phiếu của Bear Stearns có lúc đă lên tới mức 133,20 USD/cổ phần trước khi xảy ra khủng hoảng, nhưng tới đầu tháng 3.2008, mức giá chỉ c̣n khoảng 2 USD. Trước t́nh h́nh đó, Fed tại New York đă bơm tiền ra để cứu Bear Stearns. Sau đó, ngân hàng này đă được bán lại cho JPMorgan Chase với giá 1,1 tỉ USD, hay 10 USD/cổ phần.
Trên đây chỉ là một số vụ nổi cộm. Trên thực tế, cuộc khủng hoảng tài chính hiện tại tồi tệ hơn nhiều lần những ví dụ đơn lẻ nói trên. Đó không chỉ là việc một vài công ty khổng lồ phá sản mà là sự vận hành của hệ thống tài chính toàn cầu, từ đó tác động tới nền kinh tế thế giới. Những vụ sụp đổ tại Mỹ đă tạo ra sóng gió trên thị trường chứng khoán Phố Wall và lan chấn ra toàn cầu. Thực tế cho thấy thị trường chứng khoán từ châu Đại Dương, tới châu Á, châu Âu đă chao đảo trong suốt tuần qua. Vào ngày thứ tư vừa qua, cổ phiếu của những ngân hàng đầu tư lớn hàng đầu thế giới là Morgan Stanley và Goldman Sachs đă rớt lần lượt là 46% và 26% chỉ trong ṿng một ngày. Hàng loạt công ty khổng lồ ở Úc, Nhật Bản, Đức, Anh, Pháp... cũng lâm vào t́nh cảnh tương tự. Cứ mỗi ngày đi qua, hàng chục, thậm chí hàng trăm tỉ USD lại bị quét sạch khỏi thị trường chứng khoán.
Khởi nguồn
Mỹ lên kế hoạch giải cứu trọn gói
Bộ trưởng Tài chính Henry Paulson và Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Ben Bernanke đă thảo kế hoạch hành động khẩn cấp để tŕnh lên Quốc hội Mỹ nhằm cứu nguy cho thị trường tài chính, theo AP hôm 19.9. Hai ông cho biết cần nhiều quyền hạn hơn để giải quyết t́nh trạng hỗn loạn tài chính. Thông tin ban đầu cho biết kế hoạch sẽ bao gồm việc chính phủ chi 500 tỉ USD để mua lại toàn bộ tài sản “độc hại”, chẳng hạn các khoản thế chấp xấu, của các tổ chức tài chính đang gặp khó khăn. Tổng thống George W.Bush nói rằng việc sử dụng tiền thuế của dân để giải cứu các công ty tư nhân là có nhiều rủi ro. “Tuy nhiên, việc khoanh tay đứng nh́n tạo ra nguy cơ c̣n lớn hơn”, ông nói. Song song với kế hoạch trên, Cơ quan chứng khoán quốc gia Mỹ đă ban hành lệnh cấm hoạt động bán khống đối với cổ phiếu của 799 công ty, tương tự như quyết định mới đây của Chính phủ Anh. Lệnh cấm này nhằm hạn chế nguy cơ sụt giảm của thị trường chứng khoán. Fed cũng đă bơm hàng chục tỉ USD vào thị trường tiền tệ mỗi ngày để ổn định t́nh h́nh. Theo hăng tin Bloomberg, trong suốt tuần qua, trung b́nh mỗi ngày các ngân hàng vay của Fed 21,6 tỉ USD, trong khi con số trung b́nh của tuần trước đó là 19,8 tỉ.
Trong ṿng 1 tuần qua, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cũng đă bơm 11.000 tỉ yen (khoảng 103 tỉ USD) vào thị trường tiền tệ. Nhiều ngân hàng trung ương lớn ở châu Âu và Canada cũng công bố việc rót vào thị trường 247 tỉ USD. Các bước đi này đă đem lại sự khởi sắc cho nhiều thị trường chứng khoán. Các chỉ số chứng khoán chính tại Mỹ, Nhật Bản, Hồng Kông, Hàn Quốc, Anh, Pháp, Đức… tăng từ 3,5% tới gần 10% mỗi ngày trong hai ngày gần đây.
Những ǵ đang xảy ra hiện tại bắt nguồn từ t́nh trạng bong bóng trong thị trường địa ốc Mỹ hồi những năm 2000 - 2001. Khi đó, người Mỹ đua nhau đi vay tiền để mua nhà ở bất chấp lăi suất ngân hàng được đẩy lên cao trong các năm 2004 và 2005. Trong cơn điên loạn của thị trường, các ngân hàng đă đua nhau nới lỏng điều kiện cho vay, điều này có nghĩa là tính rủi ro trong các khoản cho vay rất cao. Thêm vào đó, các sản phẩm chứng khoán phái sinh mới cũng tiềm tàng những yếu tố gây khủng hoảng. “Cơn điên” này cuối cùng đă chấm dứt trong hoảng loạn, khi “trái bóng” thị trường địa ốc bắt đầu x́ hơi vào giai đoạn cuối năm 2005 đến năm 2006. Ban đầu người ta cho rằng sự điều chỉnh của thị trường chỉ diễn ra trong một giai đoạn ngắn. Nhưng rốt cuộc nó đă kéo dài sang năm 2007 và diễn biến mỗi lúc một tồi tệ. Nhiều người không c̣n khả năng trả nợ và ngân hàng phải xiết nhà. Nhiều tổ chức tín dụng cho khách hàng vay để mua nhà, đặc biệt dạng vay có tính rủi ro cao, đă lâm vào cảnh khốn đốn, khi các khoản nợ xấu, không có khả năng thu hồi cao ngất như núi. Một loạt tổ chức tín dụng tại Mỹ đă nộp đơn xin phá sản. Một số khác th́ cổ phiếu giảm mạnh, rơi vào t́nh trạng điêu đứng. Fannie Mae và Freddie Mac là những gă khổng lồ gục ngă trong cuộc khủng hoảng tín dụng địa ốc.
Không chỉ giới hạn trong thị trường địa ốc, hàng loạt tập đoàn tài chính hùng mạnh cũng điêu đứng v́ nhiều cổ phiếu và chứng khoán trong danh mục đầu tư của họ thuộc lĩnh vực tín dụng địa ốc. Khi trái bong bóng địa ốc x́u hơi, giá trị của các chứng khoán này cũng bốc hơi và việc một loạt tập đoàn tài chính hùng mạnh như Lehman Brothers, Bear Stearns, Merrill Lynch... phải phá sản hoặc “bán ḿnh” đều có nguyên nhân xuất phát từ thực trạng này.
Cuộc khủng hoảng tín dụng địa ốc c̣n khiến nhiều khách hàng của các ngân hàng, các công ty bảo hiểm... hoảng loạn, họ tập trung tới rút tiền, rút các khoản đầu tư ra khiến t́nh h́nh càng trở nên nghiêm trọng hơn. Từ Mỹ, cơn rối loạn tài chính đă lan sang nhiều nước, trong đó có Anh, nơi Ngân hàng Northern Rock điêu đứng v́ hàng loạt khách hàng gửi tiết kiệm kéo đến rút tiền.
Ngoài cuộc khủng hoảng tín dụng địa ốc, nhiều nhân tố khác cũng góp phần tạo nên bất ổn trên thị trường tài chính, trong đó có thể kể tới các nguyên nhân như giá dầu thô và nhiều loại nguyên liệu tăng cao, năng lượng khan hiếm... khiến nền kinh tế thế giới lâm vào t́nh trạng tŕ trệ.
Nỗ lực đối phó
Trong khi cuộc khủng hoảng tín dụng địa ốc đang ở giai đoạn đen tối nhất, Chính phủ Mỹ đă thực thi hàng loạt biện pháp để tăng tính thanh khoản của thị trường, trong đó có việc thực hiện nghiệp vụ thị trường mở, mua vào các loại trái phiếu của cơ quan chính phủ và trái phiếu chính phủ đảm bảo theo tín dụng nhà ở. Fed cũng liên tục hạ lăi suất cơ bản, từ mức 5,25% vào tháng 6.2006 xuống c̣n 2% hiện nay. Bên cạnh các phương pháp truyền thống trên, Fed đă nhiều lần sử dụng tiền thuế của người dân để trợ giúp các công ty tư nhân, trong đó nổi cộm là các vụ Bear Stearns, AIG, Fannie Mae và Freddie Mac. Chính phủ Mỹ cũng đóng vai tṛ “cổ động viên” trong các cuộc đàm phán mua lại giữa các tập đoàn tài chính đồ sộ.
Ngân hàng trung ương của một loạt nền kinh tế mạnh trên thế giới như Nhật Bản, Anh... cũng thực thi các biện pháp tương tự Fed, trong đó đặc biệt là bơm hàng tỉ USD vào thị trường tiền tệ.
Bên cạnh nỗ lực của chính phủ, các doanh nghiệp cũng thực thi hàng loạt biện pháp tự cứu. Trong đó, những biện pháp phổ biến nhất là tái cơ cấu lại bộ máy quản lư, bán bớt tài sản, tiếp cận khoản vay khẩn cấp của chính phủ... Vào giữa tháng 9 này, một liên minh gồm 10 ngân hàng lớn nhất thế giới đă thành lập quỹ cho vay trị giá 70 tỉ USD. Mỗi doanh nghiệp tham gia đóng 7 tỉ và có quyền vay tới 1/3 tổng vốn để vượt qua khủng hoảng.
Hàng loạt giải pháp được đưa ra, nhưng xem ra cuộc khủng hoảng tài chính vẫn chưa thể kết thúc sớm. Hàng loạt thể chế tài chính khổng lồ hiện đang ch́m trong một giai đoạn khó khăn kinh khủng mà những cơn “địa chấn” kiểu Lehman Brothers vừa qua chỉ là phần nổi của tảng băng. Ông Alan Greenspan, một trong những nhà kinh tế uy tín nhất thế giới, nói rằng cuộc khủng hoảng hiện tại “chỉ xảy ra một lần trong thế kỷ”.
|
|
|
|
|
